Çocuklarda Beyin Tümörü: Belirti ve Bulgular

Beyin tümörleri, çocuklarda lösemiden (kan kanseri) sonra en sık görülen tümörlerdir. Kanser türleri arasında sık görülmesine rağmen tanı konulması birkaç ayı bulabilmektedir. Bu süre 1 ay ile 4 ay arasında değişmektedir. Bu sürenin uzun olması, ilk belirtilerin baş ağrısı, kusma, huzursuzluk gibi çocuklukta sık görülen ve çoğunlukla enfeksiyon durumlara benzemesidir.

Belirtileri Ne Belirler? Yaş ve Tümörün Yeri

Klinik tabloyu iki etken belirler: çocuğun yaşı ve tümörün beyindeki yeri

Yaş: Bebekler ve küçük çocuklar şikâyetlerini anlatamaz. Bu yaş grubunda tümörler kusma, huzursuzluk, baş çevresinde büyüme, kilo alamama ve kazanılmış becerilerin kaybı gibi özgül olmayan belirtilerle ortaya çıkar. Baş çevresinde büyüme, normal persantil sınırlardan fazla olduğunda önem kazanır, buraya dikkat! Ayrıca yürüyen bir çocuğun yürüyememesi, ayakta duran bir çocuğun ayakta duramaması gibi beceri kayıpları dikkat edilmesi gereken bir bulgudur. Buna karşılık büyük çocuklarda baş ağrısı, kusma ve görme bozukluğu ön plandadır.

Tümörün Yeri: Beyin, tentoryum adı verilen bir zarla üst (supratentoryal) ve alt-arka (infratentoryal, "arka çukur") bölümlere ayrılır. Arka çukurda beyincik ve beyin sapı bulunur. Bu bölgedeki tümörler çocukluk çağı merkezi sinir sistemi tümörlerinin yaklaşık yarısını oluşturur. Arka çukur tümörlerinde denge sorunu, kranial sinir felçleri ön planda iken üst bölge (supratentorial) tümörlerinde nöbet (havale) ve motor güç kayıpları ön plandadır.

En sık belirtiler:

Baş ağrısı ve kusma en sık belirtilerdir ve çocukların yaklaşık yarısında görülür; görme şikâyetleri, denge bozukluğu, nöbet (havale) ve işitme kaybı diğer sık görülen bulgular arasındadır.

Baş ağrısının özellikleri: Tümör, beynin hangi bölgede olursa olsun, beyin omurilik sıvısının (BOS) akışını engelleyerek ya da içinde bulunduğu parankimin hacmini artırarak kafa içi basıncı yükseltebilir. Bunun en sık belirtisi baş ağrısıdır; baş ağrısında bulantı, kusma, uyku hali, davranış değişikliği eşlik edebilir.

Tümörün oluşturduğu baş ağrısı, tipik olarak giderek artar, başın her bölgesine yayılır ve en önemlisi çocuğu uykudan uyandırabilir! Bu noktada, maalesef büyük çocuklar tümör tanısından önce migren tanısı ile izlenebilmektedir, hatta literatürde baş ağrısı ile başvuran beyin tümörü tanılı her beş hastanın birisinin migren tanısı ile belirli bir süre izlendiği belirtilmiştir.

Tümörün yerine göre bulgular:

Beyin tümöründe hangi bulgunun öne çıkacağını büyük ölçüde tümörün yeri belirler.

Görme Bozuklukları

Görme şikâyetleri, beyin tümörlerinde en çok gözden kaçan ama en sık görülen belirtilerden biridir. Beyin tümörü tanılı her üç hastanın birisinde görme bozukluğu olduğu tarif edilmiştir. En sık tarif edilenler arasında çift görme ve bulanık görme bulunmaktadır.

Muayene bulguları da aynı şeyleri söylemektedir:

•   Tanı anında çocukların üçte birisinde göz dibi ödemi (papilödem) bulunmaktadır.

•   Yine çocukların önemli bir oranında muayenelerinde görme alanı veya görme keskinliği bozukluğu saptanmaktadır.

Şaşılık (nistagmus), gözden kaçan diğer bir göz bulgusudur! Diğer bulgular eşlik ettiğinde beyin görüntülemesi açısından hastalarımızın değerlendirilmesi gerekmektedir.

Davranış, okul başarısı ve nöbetler

Davranış ve okul başarısı: Davranış ya da okul başarısındaki değişiklikler, ailelerin ve hekimler tarafından kolayca başka nedenlere bağlanabilmektedir. Bazı çalışmalarda, beyin tümörü tanısı konulmadan önce halsizlik ve uyuşukluk gibi davranış değişikliklerinin iki hastanın birisinde görüldüğü gösterilmiştir. Diğer önemli davranış değişiklikleri saldırganlık ve duygusal dalgalanmalardır. Özellikle öğretmenlerin fark ettiği, okuma ve yazmada gerileme önemli oranlarda görülebilmektedir.

Sonuç olarak, açıklanamayan davranış değişiklikleri ciddiye alınmalıdır.

Nöbet (Havale): Beyin tümörü olan çocukların yaklaşık %10–15'i nöbetle başvurmaktadır. Nöbete yol açan beyin tümörleri, sıklıkla kortekse yerleşen ve yavaş büyüyen düşük dereceli tümörlerde görülür. Bundan dolayıdır ki, tekrarlayan nöbetlerde beyin görüntülemesi önem taşımaktadır.

Ne zaman şüphelenmeli?

Tek bir belirtinin tümör anlamına gelmesi nadir durumdur ancak önemli ve asıl uyarıcı olan, belirtilerin birlikte bulunması, uzun sürmesi (!) ve giderek artmasıdır. Burada kesin bir süre vermek her semptom için doğru olmayabilir ancak, genel olarak çocuklarda iki haftayı geçen yakınmalar ileri inceleme gerektirir.

Şu durumlarda vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır:

•       Çocuğu uykudan uyandıran ya da sabahları kusmayla birlikte olan baş ağrısı

•       Haftalardır süren ve giderek artan baş ağrısı

•       Yeni başlayan denge bozukluğu, sendeleme veya el becerilerinde bozulma

•       Yeni başlayan şaşılık, çift görme veya görmede azalma

•  Bebekte baş çevresinin hızlı büyümesi, bıngıldak kabarıklığı veya kazanılmış becerilerin kaybı

•       Tekrarlayan nöbet (havale) öyküsü

•     Boy uzamasında yavaşlama, erken veya gecikmiş ergenlik, aşırı su içme ve idrara çıkma

•       Açıklanamayan, yeni ve kalıcı davranış veya okul başarısı değişikliği

Doç. Dr. Yasin Yılmaz

Pediatrik Nöro-onkolog

Acıbadem Üniversitesi Altunizade Hastanesi

Kaynaklar ve İleri Okuma Önerileri

Arega G, Hailu D, Fikad G, et al. Patterns, clinical presentations, and time to diagnosis in pediatric central nervous system tumors: insights from a pediatric neuro-oncology tumor board team at a tertiary referral hospital in Ethiopia. J Neurooncol. 2025;174:587–598. doi:10.1007/s11060-025-05040-x

Ergonul Z, Stone A. Pediatric headache attributed to brain tumor. Semin Pediatr Neurol. 2025 Apr;53:101185.

Garcia MR, Jandhyala N, Segal D. Acute effects of pediatric primary brain tumors. Pediatr Neurol. 2025;167:60–65. doi:10.1016/j.pediatrneurol.2025.01.026

Gulsah Tanyildiz H, Yılmaz Y, Şahin Ş, Karaman S, Unuvar A, et al. Clinical Presentation, Treatment, and Outcomes of Pediatric Brain Tumors: A 5-Year Single-Center Experience in Istanbul. Inn J Pediatr. 2025;35(2):e145185.

Wilne SH, Ferris RC, Nathwani A, Kennedy CR. The presenting features of brain tumours: a review of 200 cases. Arch Dis Child. 2006;91:502–506. doi:10.1136/adc.2005.090266

Yılmaz Y, Tuğcu D. Çocukluk çağı santral sinir sistemi tümörleri. Aksoylar S, editör. Güncel Gelişmeler Işığında Pediatrik Onkoloji. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2025. p.121-9.